తులసీ దేవి జీవితం ఒక సాధారణ పురాణ కథ కాదు. అది ఒక స్త్రీ ఆత్మ ఎలా ధర్మం, త్యాగం, భక్తి ద్వారా దైవిక స్థాయికి చేరుతుందో చెప్పే ప్రయాణం. ఈ కథ వృంద అనే ఒక పవిత్ర స్త్రీతో ప్రారంభమవుతుంది. వృంద పతివ్రత ధర్మానికి ప్రతీక. ఆమె భర్త జలంధరుడు అసుర రాజు అయినప్పటికీ, వృంద పతివ్రత బలంతో అపరాజేయుడిగా మారాడు. దేవతలెవ్వరూ అతడిని ఓడించలేకపోయారు. అతడి అహంకారం పెరిగి లోకానికి హాని కలిగించసాగాడు. అప్పుడు దేవతలు లోకరక్షణ కోసం శ్రీమహావిష్ణువును ఆశ్రయించారు.
ధర్మాన్ని కాపాడాల్సిన బాధ్యతతో విష్ణువు ఒక కఠిన నిర్ణయం తీసుకున్నాడు. జలంధరుడి రూపం ధరించి వృంద దగ్గరకు వెళ్లాడు. ఆ క్షణంలో వృంద పతివ్రత ధర్మానికి భంగం కలిగింది. నిజం తెలిసిన వెంటనే వృంద హృదయం విరిగిపోయింది. కోపం కన్నా బాధ ఎక్కువై, తన పవిత్రత నశించిందనే వేదనతో ఆమె విష్ణువును శపించింది – “నీవు రాయిగా మారుతావు” అని. ఆ శాపం వల్ల విష్ణువు శాలగ్రామ శిలగా మారాడు. ఆ తరువాత వృంద ఈ లోకంలో జీవించలేక తన శరీరాన్ని త్యాగం చేసింది. ఆమె త్యాగాన్ని చూసి విష్ణువు కరిగిపోయి ఆమెను ఆశీర్వదించాడు. “నీవు భూమిపై తులసీగా జన్మిస్తావు. నీవు లేకుండా నా పూజ సంపూర్ణం కాదు” అని వరమిచ్చాడు. అలా వృందే తులసీ దేవిగా అవతరించింది.
తులసీ దేవిగా అవతరించిన తరువాత ఆమె పూర్తిగా విష్ణు తత్త్వానికి అంకితం అయింది. ప్రతి హిందూ ఇంట్లో తులసి మొక్కను దేవతలా పూజించటం మొదలైంది. తులసి ఉన్న ఇల్లు పవిత్రమవుతుందని, అక్కడ నెగటివ్ శక్తులు ఉండవని విశ్వాసం ఏర్పడింది. కార్తీక మాసంలో తులసీ–శాలగ్రామ వివాహం చేయడం ద్వారా లక్ష్మీ–విష్ణు ఐక్యతను గుర్తు చేస్తారు.
ఈ దశలోనే తులసీ దేవికి వినాయకుడితో సంబంధం ఉన్న మరో సంఘటన జరుగుతుంది. తన శక్తి, పవిత్రతపై అవగాహనతో తులసీ వినాయకుడిని భర్తగా కోరింది. కానీ వినాయకుడు బ్రహ్మచారి, విఘ్నేశ్వరుడు. ఆయన శాంతంగా వివాహాన్ని నిరాకరించాడు. ఈ నిరాకరణతో తులసీ భావోద్వేగానికి లోనై వినాయకుడిని శపించింది – “నీ పూజలో నేను ఉండను” అని. వినాయకుడు కోపపడకుండా ఆ శాపాన్ని అంగీకరించి, “నీవు విష్ణువుకు అత్యంత ప్రియమైనవిగా ఉంటావు. నీవు లేకుండా ఆయన పూజ జరగదు” అని వరమిచ్చాడు. అప్పటి నుంచే వినాయకుడి పూజలో తులసిని సమర్పించరు, గరికను సమర్పిస్తారు.
ఈ రెండు కథలు ఒకే ఆత్మ ప్రయాణానికి చెందినవి. వృందగా ఉన్నప్పుడు ఆమె మానవ స్థాయిలో ధర్మాన్ని కాపాడింది. తులసీ దేవిగా మారిన తరువాత దైవిక స్థాయిలో భక్తిని ప్రతినిధ్యం వహించింది. జన్మలు వేరైనా, ఆత్మ ఒకటే. అందుకే ఈ కథల్లో విరుద్ధత లేదు, అవి ఒకే ప్రయాణానికి రెండు దశలు మాత్రమే.
ఇక్కడే ఒక ముఖ్యమైన భావం స్పష్టమవుతుంది. భూలోకంలో స్త్రీని తులసీ మొక్కతో పోల్చడం వెనుక తక్కువచేయడం లేదు, గౌరవం ఉంది. తులసీ మొక్క నిశ్శబ్దంగా ఉంటుంది, కానీ ఇంటినంతా కాపాడుతుంది. ఎవరి దృష్టిలో పడకపోయినా ఆరోగ్యాన్ని, శాంతిని ఇస్తుంది. అలాగే సంప్రదాయంగా స్త్రీ కూడా కుటుంబానికి ఆధారంగా నిలుస్తుంది. శబ్దం చేయకుండా త్యాగం చేస్తుంది, ప్రేమను పంచుతుంది, ఇంటిని పవిత్రంగా ఉంచుతుంది.
అందుకే భూలోకంలో స్త్రీని తులసీతో పోలుస్తారు. ఇది ఆమె బలహీనతకు కాదు, ఆమె లోపలి బలానికి గుర్తు. తులసీ లాగే స్త్రీ కూడా చిన్నగా కనిపించినా, లోపల అపారమైన శక్తిని దాచుకుని ఉంటుంది. అదే తులసీ దేవి జీవితం మనకు ఇచ్చిన అసలైన సందేశం.